TÌNH HUỐNG PCDN [SỐ 13]: HỢP ĐỒNG – GIA HẠN TỰ ĐỘNG VÀ BẤT LỢI KHI CÓ BIẾN ĐỘNG GIÁ

TÌNH HUỐNG PCDN SỐ 13: HỢP ĐỒNG – GIA HẠN TỰ ĐỘNG VÀ BẤT LỢI KHI CÓ BIẾN ĐỘNG GIÁ

Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực vận tải, thường xuyên ký hợp đồng vận chuyển hàng hóa cho khách hàng trên phạm vi cả nước. Hai bên ký hợp đồng vận chuyển thời hạn 06 tháng, trong đó đơn giá vận chuyển là đơn giá cố định được hai bên thỏa thuận và áp dụng xuyên suốt thời hạn hợp đồng. Hợp đồng có thỏa thuận về điều khoản tự động gia hạn khi hết hạn.

Do quan hệ hợp tác lâu dài, sau khi hợp đồng hết hiệu lực, hai bên không thực hiện tái ký hay lập phụ lục gia hạn mà vẫn tiếp tục thực hiện dịch vụ như bình thường trên cơ sở điều khoản tự động gia hạn như đã nêu.

Thời gian gần đây, khi hợp đồng vừa được tự động gia hạn, giá nhiên liệu tăng đột biến khiến chi phí vận hành của doanh nghiệp vận tải tăng mạnh. Doanh nghiệp vận tải đề nghị khách hàng điều chỉnh tăng giá vận chuyển để có thể tiếp tục thực hiện dịch vụ. Tuy nhiên, khách hàng không đồng ý, cho rằng hai bên vẫn đang thực hiện hợp đồng đã ký nên doanh nghiệp vận tải phải tiếp tục cung cấp dịch vụ theo đơn giá ban đầu đã thỏa thuận.

Doanh nghiệp vận tải đứng trước lựa chọn: tiếp tục thực hiện với mức giá không còn hiệu quả kinh doanh hoặc chấm dứt thực hiện hợp đồng. Do không đạt được thỏa thuận, doanh nghiệp vận tải từ chối thực hiện theo đơn giá cũ, dẫn đến gián đoạn việc giao hàng và phát sinh tranh chấp giữa hai bên. Khách hàng yêu cầu bồi thường thiệt hại do giao hàng chậm, đồng thời tìm đơn vị vận tải khác thay thế. Doanh nghiệp vận tải đã thuê Share Lawyers tư vấn xử lý vấn đề pháp lý.

Khi rà soát lại hợp đồng, Share Lawyers nhận thấy hợp đồng không có cơ chế điều chỉnh giá theo biến động chi phí, không thỏa thuận rõ nguyên tắc xử lý điều chỉnh giá khi hợp đồng tự động gia hạn trong bối cảnh điều kiện thị trường thay đổi. Điều này khiến doanh nghiệp vận tải rơi vào thế bị động, không chấm dứt được hợp đồng vì có thể vi phạm nghĩa vụ hợp đồng, nhưng nếu thực hiện hợp đồng thì lỗ vì chi phí tăng cao.

Từ sự việc trên, trong vai trò là Luật sư tư vấn thường xuyên cho doanh nghiệp, Luật sư tại Share Lawyers có chia sẻ như sau:

Về rủi ro của doanh nghiệp vận tải:

Doanh nghiệp vận tải bị ràng buộc bởi đơn giá cố định trong khi chi phí đầu vào biến động mạnh, dẫn đến nguy cơ thực hiện hợp đồng trong tình trạng thua lỗ kéo dài. Việc không có cơ chế điều chỉnh giá khiến doanh nghiệp mất quyền chủ động trong hoạt động kinh doanh, không thể thích ứng với biến động thị trường.

Trong trường hợp chấm dứt thực hiện hợp đồng, doanh nghiệp vận tải có nguy cơ bị xác định là vi phạm nghĩa vụ, phải bồi thường thiệt hại cho khách hàng và chịu trách nhiệm pháp lý phát sinh. Đồng thời, tranh chấp với khách hàng còn ảnh hưởng đến uy tín, mất cơ hội hợp tác lâu dài và tác động tiêu cực đến hoạt động kinh doanh.

Về nghiệp vụ của Pháp chế:

Đối với hợp đồng có thời gian thực hiện dài, chịu tác động trực tiếp của biến động thị trường, pháp chế cần thiết kế điều khoản điều chỉnh giá theo biến động chi phí (đặc biệt là giá nhiên liệu, nguyên vật liệu), quy định rõ điều kiện, biên độ và cơ chế áp dụng, thay vì chỉ sử dụng đơn giá cố định. Đồng thời, pháp chế cần kiểm soát chặt chẽ điều khoản gia hạn hợp đồng, quy định rõ việc tự động gia hạn chỉ được áp dụng khi các điều kiện thị trường không có biến động lớn, hoặc phải có cơ chế rà soát, xác nhận lại nội dung, điều kiện hợp đồng trước mỗi kỳ gia hạn. Pháp chế cũng cần hỗ trợ công ty xây dựng cơ chế theo dõi, cảnh báo trước thời điểm hết hạn hợp đồng để chủ động đàm phán lại các điều khoản quan trọng, tránh việc “mặc nhiên gia hạn” trong điều kiện bất lợi.

Ngoài ra, cần quy định rõ quyền tạm ngừng hoặc đàm phán lại hợp đồng khi chi phí đầu vào biến động vượt ngưỡng nhất định, nhằm bảo vệ hiệu quả kinh doanh và giảm thiểu rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp tham gia hợp đồng. Nếu không kiểm soát các nội dung này, doanh nghiệp sẽ dễ rơi vào tình trạng bị ràng buộc bất lợi, vừa chịu áp lực chi phí, vừa đối mặt với tranh chấp pháp lý.