TÌNH HUỐNG PCDN [SỐ 19]: NHẦM LẪN GIỮA PHẠT VI PHẠM VÀ LÃI CHẬM THANH TOÁN

TÌNH HUỐNG PHÁP CHẾ DOANH NGHIỆP [SỐ 19]: NHẦM LẪN GIỮA PHẠT VI PHẠM VÀ LÃI CHẬM THANH TOÁN

Công ty A hoạt động trong lĩnh vực thương mại, thường xuyên ký hợp đồng mua bán hàng hóa với khách hàng. Để kiểm soát rủi ro thanh toán, bộ phận Pháp chế được giao soạn thảo mẫu hợp đồng chuẩn áp dụng thống nhất trong kinh doanh. Tại mẫu hợp đồng, Pháp chế xây dựng một điều khoản về chế tài như sau:

“Nếu bên mua chậm thanh toán thì phải trả tiền phạt theo mức 150% lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố, nhưng không quá 08% giá trị khoản tiền chậm thanh toán.”

Mẫu hợp đồng này được Ban lãnh đạo phê duyệt và áp dụng trong nhiều hợp đồng mà không có sự rà soát, phân tích lại về bản chất pháp lý.

Trong quá trình thực hiện hợp đồng, bên mua chậm thanh toán kéo dài nên phát sinh tranh chấp. Doanh nghiệp tiến hành khởi kiện, yêu cầu Tòa án: (1) Buộc bị đơn trả tiền phạt vi phạm 8% trên số tiền chậm thanh toán; và (2) Buộc bị đơn trả tiền lãi chậm thanh toán theo mức lãi suất nợ quá hạn trung bình trên thị trường theo Điều 306 Luật Thương mại 2005.

Sau khi Tòa án thụ lý vụ án, bị đơn có ý kiến phản đối, cho rằng: Điều khoản trên thực chất là thỏa thuận về lãi chậm thanh toán, không phải thỏa thuận phạt vi phạm. Việc thỏa thuận nội dung “mức lãi 150% lãi suất cơ bản” thể hiện bản chất rằng đây là điều khoản về lãi chậm thanh toán, không phải chế tài phạt vi phạm hợp đồng. Do đó, không chấp nhận yêu cầu trả tiền phạt 8%, chỉ đồng ý trả tiền lãi chậm thanh toán theo đúng nội dung thỏa thuận, không đồng ý trả tiền lãi theo mức lãi suất nợ quá hạn trung bình trên thị trường theo Điều 306 Luật Thương mại 2005.

Từ sự việc trên, trong vai trò là Luật sư tư vấn thường xuyên cho doanh nghiệp, Luật sư tại Share Lawyers có chia sẻ như sau:

Về rủi ro của doanh nghiệp:

Do cách viết điều khoản không rõ ràng trong hợp đồng, trộn lẫn giữa các thuật ngữ “phạt” và “lãi”, Công ty A rơi vào thế bị động trong việc bảo vệ yêu cầu khởi kiện, đối mặt với nguy cơ Tòa án không chấp nhận đó là thỏa thuận phạt vi phạm hợp đồng như kỳ vọng của Công ty A. Hậu quả không chỉ dừng lại ở việc có thể không thu được khoản phạt 8%, mà còn có thể ảnh hưởng đến uy tín của doanh nghiệp nếu không thắng được vụ kiện.

Về nghiệp vụ của Pháp chế:

Pháp chế khi soạn hợp đồng cần nhận diện rõ rằng phạt vi phạm hợp đồng và buộc trả tiền lãi chậm thanh toán là hai chế tài có bản chất pháp lý, căn cứ, cách áp dụng hoàn toàn khác nhau. Hành vi chậm thanh toán theo hợp đồng có thể áp dụng cả hai chế tài này, nhưng cần thỏa thuận rõ ràng để tránh giải thích, áp dụng không đúng ý chí ban đầu. Pháp chế cũng cần cân nhắc khi nào sử dụng một trong hai chế tài, khi nào sử dụng cả hai chế tài, nên xem xét tư cách và mong muốn của chính công ty mà mình muốn bảo vệ. Pháp chế cần tư vấn rõ cho Ban lãnh đạo và các bộ phận liên quan về bản chất pháp lý, cách tính, vai trò của từng chế tài, khả năng áp dụng đồng thời các chế tài, cũng như điều kiện áp dụng để sử dụng chế tài cho đúng.

Khi soạn thảo, rà soát hợp đồng, nếu xây dựng điều khoản phạt vi phạm, cần ghi rõ tên gọi điều khoản, ghi nhận rõ phạm vi hành vi bị phạt, mức phạt và cách xác định giá trị nghĩa vụ làm căn cứ tính tiền phạt, không sử dụng thuật ngữ gây nhầm lẫn với điều khoản lãi chậm thanh toán. Ngược lại, khi xây dựng điều khoản lãi chậm thanh toán, cần ghi rõ tên gọi điều khoản, ghi nhận rõ phạm vi hành vi bị buộc trả lãi, lãi suất, khoản tiền chậm thanh toán phải trả lãi và không sử dụng thuật ngữ gây nhầm lẫn với điều khoản phạt vi phạm.